Collection · PL

Cztery udokumentowane typy wzorów banknotów polskich z 1994 roku

Emisja banknotów polskich z 1994 roku stanowi rzadki przykład zamkniętego, jednorocznego procesu produkcyjnego, który można dziś odtworzyć na podstawie zachowanych materiałów przedemisyjnych. W przeciwieństwie do serii wieloletnich, podlegających zmianom i korektom, emisja 1994 została zrealizowana jako skończony projekt, zakończony jeszcze przed wprowadzeniem nowego złotego do obiegu 1 stycznia 1995 roku.

W tym krótkim okresie produkcyjnym ten sam projekt banknotu funkcjonował w kilku jasno określonych formach kontrolnych, odpowiadających kolejnym etapom procesu technologicznego i bezpieczeństwa. Nie były to odmiany kolekcjonerskie w dzisiejszym znaczeniu, lecz funkcjonalne egzemplarze wykorzystywane do zatwierdzania, dystrybucji referencyjnej oraz archiwizacji, stosowane równolegle przez Thomas De La Rue w Londynie oraz Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych S.A. w Warszawie.

Zachowane egzemplarze pozwalają wyróżnić cztery odrębne typy wzorów udokumentowane w ramach tej emisji: nieoznaczony egzemplarz akceptacyjny, dwa różne typy egzemplarzy referencyjnych z nadrukami oraz końcową formę archiwalną unieważnioną perforacją. Razem tworzą one pełny zapis techniczny drogi banknotu od zatwierdzenia projektu do trwałego wyłączenia z jakiejkolwiek funkcji pieniężnej.

Serię zaprojektował Andrzej Heidrich, a ryt wykonali Jim Moore (Thomas De La Rue) oraz Wiesław Biernatowicz. Banknoty noszą datę 25 marca 1994 roku i weszły do obiegu 1 stycznia 1995 roku. Na przykładzie nominału 100 złotych przedstawionego w niniejszym opracowaniu, zabezpieczenia obejmują płynnie przechodzącą kolorystykę w odcieniach niebieskiego, zielonego i fioletu na banknocie z wizerunkiem Kazimierza III Wielkiego oraz wielotonowy znak wodny z jego portretem.

Prefiks AA dla nominału 100 złotych pełni rolę punktu odniesienia w dokumentacji emisji 1994, ponieważ zachował najszerszy zestaw form kontrolnych związanych z tym wydaniem. Katalog Miłczaka (wydanie 2023) rejestruje trzy pierwsze formy (Wc, Wa, Wb), natomiast nie obejmuje perforowanego egzemplarza SPECIMEN OF NO VALUE, który reprezentuje archiwalny etap kontroli udokumentowany w niniejszym opracowaniu.

Zachowane materiały z innych prefiksów pokazują, że ta sama logika stosowania egzemplarzy wzorcowych była powtarzana również w kolejnych partiach produkcyjnych emisji 1994. Dokumentują one odpowiadające jej formy zatwierdzające, referencyjne oraz archiwalne, wskazując, że zaobserwowany schemat nie był ograniczony do jednego prefiksu.

Przykłady z prefiksem AP pełnią rolę ilustracyjną, potwierdzając, że zaobserwowana logika stosowania wzorów była powtarzana również w innych partiach produkcyjnych. Ich obecność pokazuje, że nie mamy do czynienia z jednorazowym przypadkiem, lecz z konsekwentnie stosowaną praktyką w ramach emisji 1994.

Materiały z prefiksem AA oraz zachowane egzemplarze z innych prefiksów pozwalają ująć emisję 1994 jako spójny projekt produkcyjny, łączący krajowe procedury zatwierdzania i kontroli z międzynarodowymi standardami wzorów stosowanymi przez Thomas De La Rue. Taki zapis nie podważa wcześniejszych publikacji, lecz uzupełnia je, pokazując w jaki sposób ta sama logika egzemplarzy wzorcowych pojawia się w różnych prefiksach w obrębie jednej emisji.

Zarejestrowane prefiksy

Znane prefiksy wzorów zidentyfikowane w zachowanym materiale produkcyjnym Thomas De La Rue, udokumentowane przez 1994.pl:
AA · AC · AF · AL · AP · AR · AS · AX · AY · AZ · BB · BE · BK · BQ · BS