Description and research notes
Unikatowy niedokończony druk 500 złotych z 1 marca 1940 roku, przygotowywany dla Banku Emisyjnego w Polsce w okresie okupacji niemieckiej. Egzemplarz zachował się na nieukończonym etapie produkcji, dokumentując proces powstawania banknotu przed naniesieniem wszystkich elementów jego finalnej kompozycji.
Na awersie widoczny jest zielony poddruk z giloszami, ornamentyką tła oraz centralnym motywem nominału 500. Nie została natomiast naniesiona zasadnicza ciemna warstwa graficzna obecna na ukończonym banknocie. Brakuje między innymi portretu, otaczających go ramek, napisów „BANK EMISYJNY W POLSCE” i „PIĘĆSET ZŁOTYCH”, daty, podpisów oraz pozostałych elementów głównej kompozycji awersu. Pomimo tak wczesnego etapu druku na banknocie znajduje się już czerwona seria i numeracja B 2048322.
Porównanie z ukończonym banknotem 500 złotych szczególnie dobrze pokazuje charakter tego półproduktu. Na gotowym awersie motyw górala występuje w dwóch formach: jako główny drukowany portret po prawej stronie kompozycji oraz jako głowa górala tworząca znak wodny w papierze po lewej. W egzemplarzu B 2048322 znak wodny jest już obecny, natomiast drukowany portret górala wraz z pozostałą zasadniczą warstwą graficzną awersu nigdy nie został naniesiony.
Rewers znajduje się na znacznie bardziej zaawansowanym etapie wykonania i przedstawia widok Morskiego Oka i Tatr wraz z głównymi elementami nominału. Po prawej stronie pozostaje otwarte pole papieru ze znakiem wodnym. Ten sam rewers, oglądany przy podświetleniu, wyraźnie ujawnia profil górala w tradycyjnym nakryciu głowy. PMG określa ten znak wodny na holderze jako „Man's Head”.
Szczególne znaczenie ma numeracja B 2048322. Udokumentowane ukończone banknoty 500 złotych z 1940 roku serii B znane są jedynie do zakresu około 19xxxxx, podczas gdy ten niedokończony egzemplarz nosi numer z sekwencji 20xxxxx. Nie jest obecnie znany żaden w pełni ukończony banknot serii B z tego wyższego zakresu numeracyjnego. Egzemplarz stanowi więc materialny dowód, że numeracja wykroczyła poza zakres reprezentowany przez znane gotowe banknoty, dokumentując partię produkcyjną, która najwyraźniej nie osiągnęła finalnej postaci przeznaczonej do obiegu.
PMG umieściło egzemplarz w holderze z opisowym oznaczeniem „Printing Remnants”, bez nadania oceny liczbowej. Jego znaczenie wynika przede wszystkim z zachowanych cech produkcyjnych: na jednym fizycznym egzemplarzu można obserwować wykonany poddruk awersu, brak jego zasadniczej warstwy graficznej, znacznie bardziej zaawansowany rewers, numerację B 2048322 oraz oryginalny papier ze znakiem wodnym. Elementy, które na ukończonym banknocie tworzą jednolitą kompozycję, tutaj pozostają uchwycone na nieukończonym etapie produkcji.
Jako zachowany materiał produkcyjny egzemplarz stanowi rzadki dokument technologii wytwarzania 500 złotych Banku Emisyjnego w Polsce w okresie II wojny światowej. Szczególnie czytelna relacja pomiędzy zachowanym znakiem wodnym z głową górala a brakującym drukowanym portretem pokazuje, które elementy banknotu były już obecne, a które nie zostały jeszcze wykonane. W połączeniu z nieudokumentowanym wśród ukończonych banknotów zakresem numeracji 20xxxxx czyni to B 2048322 istotnym materiałem badawczym dla rekonstrukcji historii produkcji emisji 500 złotych z 1940 roku.
Odniesienie katalogowe: por. Milczak 98.
