Description and research notes
Próba awersu banknotu 50 złotych z 1994 roku stanowi finalny dokument projektowy przygotowany przez drukarnię Thomas De La Rue dla Narodowego Banku Polskiego w ramach wdrażania nowej serii banknotów po transformacji ustrojowej. Arkusz ten odzwierciedla ostatecznie zatwierdzony wygląd strony przedniej banknotu, dokładnie w takiej formie, w jakiej został skierowany do produkcji.
Projekt awersu prezentuje portret Kazimierza III Wielkiego, wkomponowany w nowoczesny układ giloszowy oparty na europejskich standardach druku zabezpieczonego lat 90. XX wieku. Zachowane są pełne elementy typograficzne, struktura paneli, finalna kolorystyka oraz znak Narodowego Banku Polskiego. Data „25 marca 1994” jednoznacznie lokuje arkusz w oficjalnym cyklu akceptacyjnym projektu.
Jako próba awersu banknot pozbawiony jest rewersu oraz numeracji seryjnej, co potwierdza jego funkcję wewnętrzną. Tego typu arkusze powstawały wyłącznie do celów zatwierdzenia projektu, dokumentacji oraz archiwizacji w drukarni i nie były przeznaczone do obiegu ani prezentacji.
Seria banknotów z 1994 roku była pierwszą w pełni nowoczesną rodziną polskiej waluty po zakończeniu systemu gospodarki centralnie planowanej. Oznaczała odejście od estetyki okresu powojennego na rzecz historycznej narracji, zaawansowanych zabezpieczeń oraz spójnej, międzynarodowej jakości wykonania. Materiały próbne z tego etapu były rutynowo niszczone po zakończeniu produkcji, co tłumaczy skrajnie ograniczoną liczbę zachowanych proofów.
Na podstawie potwierdzonych danych gradingowych i archiwalnych znany jest obecnie tylko jeden certyfikowany egzemplarz próby awersu 50 złotych z 1994 roku. Brak jest innych udokumentowanych przykładów w zbiorach instytucjonalnych i prywatnych. Arkusz ten kwalifikuje się zatem jako R9 — unikat i stanowi kluczowy punkt odniesienia dla badań nad współczesną historią projektowania banknotów NBP.