Description and research notes
Oficjalny wzór banknotu Banku Polskiego o nominale 1 złoty, datowany 28 lutego 1919 roku, należy do pierwszej emisji złotowej przygotowanej dla odrodzonego państwa polskiego krótko po odzyskaniu niepodległości.
Banknoty tej emisji zaprojektowano, wygrawerowano i wydrukowano w 1919 roku, lecz pozostawały w rezerwie, gdy w obiegu nadal znajdowała się marka polska. Do użytku publicznego trafiły dopiero w 1924 roku, podczas reformy walutowej Władysława Grabskiego. Wzory tego typu nie były przeznaczone do obiegu i służyły jako materiał kontrolny oraz archiwalny związany z przygotowaniem emisji.
Na awersie umieszczono portret Tadeusza Kościuszki w okrągłym, rytowanym medalionie po lewej stronie. Centralną część zajmują nazwa Bank Polski, oznaczenie nominału, data emisji oraz drukowane podpisy. Kompozycję otaczają zwarte ornamenty geometryczne, precyzyjne gilosze i narożne oznaczenia wartości.
Rewers utrzymano w fioletowej tonacji, z dużą cyfrą 1 w centrum oraz rozbudowanym układem ornamentów i linii giloszowych. Niewielki format i wielokrotnie powtórzone oznaczenia nominału odpowiadały funkcji jednozłotówki jako najniższego nominału pierwszej emisji Banku Polskiego.
Egzemplarz posiada pełny zestaw oficjalnych oznaczeń wzorcowych. Po obu stronach naniesiono ukośny czerwony nadruk „WZÓR.” umieszczony pomiędzy dwiema równoległymi liniami oraz nadruki „BEZ WARTOŚCI” wykonane literami o wysokości 7 mm. Banknot unieważniono również dwoma okrągłymi otworami perforacyjnymi ułożonymi pionowo. Oznaczenia te pozbawiały go wartości obiegowej, zachowując kompletny projekt do celów kontroli i dokumentacji.
Banknot wydrukowała Imprimerie Benoit Arnaud w Lyonie. Rytowany portret, cienkoliniowe obramowania, warstwowy poddruk i zwarta konstrukcja zabezpieczeń dokumentują udział francuskiego przemysłu drukarskiego w przygotowaniu pierwszej serii banknotów dla niepodległej Polski.
Prezentowany wzór nosi serię S.36B, numer 060793 oraz numer kontrolny 1893. Układ nadruków, pionowa perforacja i numer kontrolny odpowiadają odmianie sklasyfikowanej przez Czesława Miłczaka jako 47Wc.
Jako oficjalny wzór pierwszego obiegowego nominału złotowego Banku Polskiego banknot stanowi materialny dokument procesu produkcji, kontroli i archiwizacji emisji przygotowanej w 1919 roku i wprowadzonej do obiegu podczas reformy Grabskiego w 1924 roku.