Description and research notes
Bilet państwowy Ministerstwa Skarbu Rzeczypospolitej Polskiej o nominale 1 złoty, datowany 1 października 1938 roku, należał do programu emisji papierowych znaków pieniężnych przygotowanych w celu uzupełnienia niedoboru bilonu pod koniec istnienia II Rzeczypospolitej.
Awers odwołuje się do autorytetu i historycznej ciągłości państwa polskiego. Po prawej stronie umieszczono portret Bolesława I Chrobrego w rytowanym medalionie, przedstawiający pierwszego koronowanego władcę Polski. Lewy margines zajmuje dekoracyjny panel z Orłem Białym w koronie, natomiast w części centralnej znajdują się oznaczenie nominału, warszawska data emisji oraz drukowane podpisy ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego i dyrektora Departamentu Obrotu Pieniężnego Wiesława Domaniewskiego.
Rewers zbudowano wokół dużego oznaczenia nominału otoczonego geometrycznym ornamentem giloszowym i wielokrotnie powtórzonymi cyframi wartości, ułatwiającymi szybkie rozpoznanie banknotu w obiegu. Papier posiada powtarzalny poziomy znak wodny „1 ZŁ”, stanowiący podstawowe zabezpieczenie emisji.
Projekt banknotu opracował Leonard Sowiński, ryt wykonał Marian Romuald Polak, a druk przeprowadziła Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. w Warszawie. Emisja reprezentuje końcowy etap polskiej produkcji państwowych papierowych znaków pieniężnych bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej.
Pomimo daty 1 października 1938 roku bilet wprowadzono do obiegu 26 sierpnia 1939 roku, w okresie ogólnokrajowej mobilizacji. Zachował status prawnego środka płatniczego do 20 maja 1940 roku. Nakład wyniósł 12 430 000 egzemplarzy. Zachowane materiały produkcyjne, w tym nienumerowane arkusze, próby druku, odbitki bez znaku wodnego oraz inne materiały z kolejnych etapów wytwarzania, dokumentują historię emisji wykraczającą poza banknoty przeznaczone do obiegu.
Prezentowany egzemplarz nosi serię IB i numer IB4039776 oraz został sklasyfikowany jako Miłczak 78b. Zachowuje oryginalny projekt, znak wodny, właściwości papieru i cechy druku charakterystyczne dla ostatniego przedwojennego biletu państwowego o nominale 1 złoty.
Emisja dokumentuje jedno z ostatnich nadzwyczajnych działań monetarnych podjętych przez państwo polskie przed wojną i okupacją. Łączy działalność Ministerstwa Skarbu, Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych oraz artystów i rytowników odpowiedzialnych za końcowy okres przedwojennej produkcji polskiego pieniądza papierowego.